معنی ماه های شمسی؛ اسم هر ماه از کجا اومده و برای امروزمون چه حرفی داره

هر روز تاریخ رو می‌نویسیم و می‌گیم: هشتم مهر، دهم آبان، اول دی. ولی کمتر پیش میاد فکر کنیم خود این اسم‌ها از کجا اومدن. اسم ماه‌های شمسی از گاه‌شماری کهن ایرانی به ما رسیده و هر کدومشون اسم یه مفهومه؛ مفهوم‌هایی که خیلی‌هاشون هنوزم برای زندگی امروز حرف دارن.

توی این مقاله معنی هر ماه رو از روی واژهٔ کهنش می‌گیم، بعد جشن‌های ماهانه‌ای که قدیمی‌ها داشتن، و آخر سر برای هر ماه یه عادت کوچیک پیشنهاد می‌دیم. اون عادت‌ها پیشنهاد خودمونه برای امروز، نه چیزی که قدیمی‌ها انجام می‌دادن.

اسم ماه‌ها از کجا اومده؟

توی گاه‌شماری کهن ایرانی، هر کدوم از سی روز ماه و هر کدوم از دوازده ماه سال، به یه ایزد یا مفهوم نیک سپرده شده بود. شش تا از این مفهوم‌ها مهم‌تر بودن و بهشون «امشاسپندان» می‌گفتن. اسم شش ماه سال از همین شش تاست. ماه‌های شمسی امروز، با همهٔ تغییری که تقویم توی هزاره‌ها کرده، هنوز همون اسم‌ها رو دارن.

معنی هر ماه

• فروردین: از «فروشی‌ها» یا «فَروَهَرها»؛ نیروی نگهبان و روان نیکِ درگذشتگان. روزهای آخر سال و اول فروردین، زمان یاد کردن از اونا بوده.
• اردیبهشت: از «اَشه وَهیشته»، یعنی «بهترین راستی»؛ همون نظم درستی که جهان رو سر پا نگه می‌داره.
• خرداد: از «هَئوروَتات»، یعنی «رسایی» و کامل بودن؛ تندرستی و سلامت.
• تیر: از «تیشتر»، ایزد بارون و اسم ستاره‌ای که بارون رو میاره.
• امرداد: از «اَمِرِتات»، یعنی «بی‌مرگی» و جاودانگی.
• شهریور: از «خْشَثْرَه وَئیریه»، یعنی «شهریاری آرمانی»؛ نیرو و توانی که درست به کار گرفته بشه.
• مهر: از «میثره»، ایزد پیمان، دوستی و روشنایی.
• آبان: یعنی «آب‌ها»؛ ماهی که به آب‌های پاک سپرده شده بود.
• آذر: یعنی «آتش».
• دی: از «دَدْوَه»، یعنی «آفریدگار».
• بهمن: از «وُهومَنه»، یعنی «اندیشهٔ نیک».
• اسفند: از «سپندارمذ»، یعنی «فروتنی و مهر پاک»؛ نگهبان زمین.

جشن‌های ماهانه: وقتی اسم روز و ماه یکی می‌شد

هر روز ماه هم اسم خودش رو داشت. هر وقت اسم روز با اسم ماه یکی می‌شد، اون روز جشن بود. مثلاً روز دهم هر ماه «آبان روز» بود، پس دهم ماه آبان جشن «آبانگان» بود، برای آب‌ها. مهرگان معروف‌ترینشونه. تاریخ‌هایی که امروز بیشتر برای این جشن‌ها گفته می‌شن:

• فروردینگان: ۱۹ فروردین
• اردیبهشتگان: ۳ اردیبهشت
• خردادگان: ۶ خرداد
• تیرگان: ۱۳ تیر
• امردادگان: ۷ امرداد
• شهریورگان: ۴ شهریور
• مهرگان: ۱۶ مهر
• آبانگان: ۱۰ آبان
• آذرگان: ۹ آذر
• بهمنگان: ۲ بهمن
• سپندارمذگان: ۵ اسفند

ماه‌های گاه‌شماری کهن سی روزه بودن و تقویم امروز شش ماه اولش سی و یک روزه‌ست؛ برای همین منبع‌های مختلف بعضی از این تاریخ‌ها رو یکی دو روز متفاوت می‌نویسن.

یه عادت کوچیک برای هر ماه

معنی ماه‌ها رو می‌شه یه بهونه کرد: هر ماه یه عادت کوچیک که با معنی همون ماه جوره. این فهرست پیشنهاد ماست؛ کنار هر کدوم یه دکمه هست که همون عادت رو آماده برات می‌سازه.

• فروردین: یه هدف برای امسال، و هر روز یه قدم کوچیک براش.ساختن هدف
• اردیبهشت (راستی): هر شب بنویس امروز واقعاً چی انجام دادی، نه چی می‌خواستی انجام بدی.ساختن عادت
• خرداد (تندرستی): هفته‌ای سه روز ورزش.ساختن عادت
• تیر (ستارهٔ تیشتر): شب‌های کوتاه تابستون، هر شب سر یه ساعت ثابت بخواب.ساختن عادت
• امرداد (بی‌مرگی): هر روز کمی از چیزی که تا آخر عمر باهات می‌مونه، مثل یه زبان.ساختن عادت
• شهریور (توان درست): نوشتن خرج‌های هر روز.ساختن عادت
• مهر (پیمان): یه قول کوچیک به خودت، مثل هر روز یه نوبت درس، و یه نفر که ببینه سرش موندی.ساختن عادت
• آبان (آب): هر روز ۸ لیوان آب.ساختن عادت
• آذر (آتش): هر صبح ده دقیقه نرمش، برای گرم شدن توی روزهای سرد.ساختن عادت
• دی (آفریدگار): هر شب سه چیز خوبی که امروز داشتی رو بنویس.ساختن عادت
• بهمن (اندیشهٔ نیک): هر روز ۱۰ صفحه کتاب.ساختن عادت
• اسفند (زمین): هر روز یه ربع پیاده‌روی، و دیدن زمینی که داره بیدار می‌شه.ساختن عادت

آبان: ماه آب

آبان به آب‌ها سپرده شده بود و دهمش جشن آبانگان بود. ما هم برای آبان یه چالش گروهی ساده گذاشتیم: کل ماه، هر روز ۸ لیوان آب. اگه تا حالا هیچ چالشی رو تموم نکردی، شروع خوبیه؛ کوچیکه، و وقتی بقیه هم دارن تیک می‌زنن، ول کردنش سخت‌تره.